У Людвінова была звераферма яшчэ пры Польшчы. У ёй налічвалася каля 60 тысяч ліс, норак і пясцоў, якіх кармілі кітовым мясам

  • Сергей ГОНЧАР, Шлях перамогі №83/2018 от 03 ноября 2018 Скачать номер 02 ноября 2018 16:06 Культура Беларуская

    Мінулы раз мы распавядалі пра вялікі спадчынны маёнтак Сэрвач і пра маёнтак Кастыкі славутага шляхецкага роду Козелаў-Паклеўскіх. Зараз надышоў час распавесці пра іх трэцяе буйное ўладанне на Вілейшчыне – спачатку фальварак, а затым маёнтак Людвінова. Як адзначалася ў мінулых артыкулах, маёнткі Кастыкі і Людвінова выдзяліліся з вялікага спадчыннага маёнтка Сэрвач, пры падзеле якога гаспадыня маёнтка Юлія Козел-Паклеўская вылучыла старэйшаму сыну Юзафу Вялікую Сэрвач са спадчынным сядзібным домам і броварам, Вінцэнту – толькі пабудаваны фальварак Людвінова з закладзенай у ім фермай серабрыстых ліс, а малодшаму Тадэвушу – Кастыкі, у якіх быў вадзяны млын.

    Вінцэнт і Тадэвуш Козел-Паклеўскія пасля палявання. Фота пачатку ХХ ст

    Да нашага часу дайшлі вельмі сціплыя гістарычныя звесткі пра фальварак Людвінова. Вядома, што ў 1794 годзе гэта была вёска ў Ашмянскім павеце, у складзе маёнтка Ілья Міхала Агінскага. На 1897 год тут узгадваецца старожка, што ўваходзіла ў Даўгінаўскую воласць Вілейскага павета, дзе пражывала 9 жыхароў. На пачатак 20 стагоддзя ў фальварку Людвінова налічвалася 3 дзесяціны зямлі. Наступныя дакументы сведчаць, што ў 1923 годзе – гэта фальварак Касцяневіцкай гміны Вілейскага павета. На 1938 год Людвінова ўзгадваецца, як маёнтак Вінцэнта Козела-Паклеўскага ў Вілейскім павеце Віленскага ваяводства, дзе мелася 2 двары і пражывала 14 чалавек. У гэты ж час многія дакументы ўзгадваюць пад агульнай назвай Сэрвач 3 паселішчы – Сэрвач Вялікая (маёнтак: 5 двароў, 62 жыхары), Сэрвач Малая (пад агульнай назвай: маёнтак – 2 двары, 21 жыхар і калонія – 10 двароў, 52 жыхары) і непасрэдна маёнтак Людвінова.

    Схема размяшчэння сядзібнага дома ў Людвінова, выкананая А. Федаруком

    Старажытны шляхецкі род гербу «Козел» у Вялікім княстве Літоўскім паходзіць з Прыдняпроўя. Родапачынальнікам лініі роду з’яўляецца пасол вялікага князя ў горадзе Вісліца (Польшча) у 1415 годзе па прозвішчу Казел. У 1504-м узгадваюцца Ян і Мікалай Казлы, ложнічыя караля і вялікага князя Аляксандра. Ад пачатку 17 стагоддзя род пачаў звацца Козел-Паклеўскія ці Паклеўскія-Казелы – ад назвы свайго маёнтка Паклева ў Ашмянскім павеце. У канцы 18 стагоддзя ўтварыліся дзве новыя галіны роду: літоўская з сядзібай у Антокалі (Вількамірскі павет Ковенскай губерні) і віцебская з сядзібай у Быкаўшчыне (Лепельскі павет).

    Цікавая гісторыя Сэрвацай лініі, якую мы ўзгадвалі ў мінулых артыкулах. Пачынаючы гаворку пра ўладальніка маёнтка Людвінова Вінцэнта Козел-Паклеўскага, трэба адзначыць гісторыю яго бацькі Юзафа. Ён, як і іншыя сыны ўладальніка маёнтка Сэрвач Яна-Напалеона Козела-Паклеўскага, чацвёра братоў: Ян, Вінцэнт, Зянон і Генрых (Міхал) прынялі актыўны ўдзел у падзеях 1863 года. Пасля падаўлення паўстання Юзаф разам са сваім братам Зянонам трапілі ў палон і былі асуджаны на службу ў карным батальёне. Непасрэдна Зянон трапіў у Арэнбург, а Юзаф – у Омск. Цікава, што Козелы-Паклеўскія нейкім чынам пасля паўстання не страцілі свой маёнтак, хаця паўсюль у шляхты, якая падтрымала паўстанне, канфіскоўвалі ўсе землі і маёмасць. Сам Юзаф Козел-Паклеўскі (1845-1915) нарадзіўся ў маёнтку Вялікая Сэрвач Вілейскага павета. Пасля ссылкі ў Омск, дзякуючы сувязям сваяка Альфонса Фаміча Козела-Паклеўскага, быў накіраваны адбываць пакаранне на Таліцкі вінакурны завод, які належаў таму ж Альфонсу Козелу-Паклеўскаму. Ад 1890 года Юзаф быў ужо кіраўнік канторы Таліцкіх заводаў, упаўнаважаны па справах гандлёвага дома «Нашчадкі А.Ф. Козела-Паклеўскага», займаў шэраг пасад у Пермскай губерні. Ахвяраваў шмат грошай на мэты развіцця адукацыі і медыцыны Урала. Ён ажаніўся з Юліяй Паўлаўнай Козел-Паклеўскай, дачкой Паўла Козела-Паклеўскага, уладальніка маёнтка Дзекшне Вількамірскага павета, з якой меў трох сыноў: Тадэвуша, Вінцэнта і Юзафа. Памёр прамы ўладальнік сэрвацкага маёнтка 31 студзеня 1915 года ў Таліцы Камышлоўскага павета Пермскай губерні, дзе і пахаваны. Пасля смерці Юзафа, падчас Першай сусветнай вайны, яго сыны Юзаф мал., Вінцэнт і Тадэвуш разам з маці Юліяй вяртаюцца на спадчынныя землі свайго роду. Там, у Сэрвачы, іх маці дзеліць спадчыну мужа паміж сынамі. Агульная плошча зямель роду Козелаў-Паклеўскіх падчас Другой Рэчы Паспалітай складала 4850 гектараў, што ставіла іх на значнае месца сярод землеўласнікаў польскай дзяржавы.

    Далее можно прочитать на сайте peramoga.by

    Теги: 
    • {Нет тегов}